Prema veličini prečnika zakivci mogu biti podeljeni u 2 grupe:

  1. Sitni zakivci, koji mogu biti sa punim i sa šupljim stablom, sl. 29,

  2. Normalni zakivci ili zakivci za vruće zakivanje.

 

Sitni zakivci se izrađuju od mekog čelika i od obojenih metala (bakra, mesinga i sl.). Odlikuju se srazmerno većim prečnikom glave, što dolazi od potrebe da se pri zakivanju tankih limova pritisak zakivka prenese na veću površinu lima. Inače se tanki limovi lako deformišu, naročito ako naleganje zakivka nije dovoljno. Sitni zakivci upotrebljavaju se kod limenih sudova, cevi i sl., gde dolaze u obzir male sile. Za običnu upotrebu ovi se zakivci izrađuju u dimenzijama d=2-7 mm, a ima i specijalnih vrsta kod kojih je d<1,0 mm.

 

Slika 29

 

Sitni zakivci sa šupljim stablom primjenjuju se najviše u finoj mehanici. U opštem mašinstvu služe pri spajanju delova od bakelita, kože, tekstila i pri vezivanju frikcionih obloga uz metalne delove.

Današnji postupci za međusobno spajanje metalnih delova, kao što su zavarivanje, lemljenje i lepljenje, sve više potiskuju zakivanje iz njegovih opšte poznatih područja primene. Međutim se značaj zakivanja znatno povećao u nekim specijalnim oblastima, a naročito u gradnji aviona i metalnih karoserija. Potrebna ekonomičnost izrade postiže se ovde primenom naročitih postupaka zakivanja. U takve postupke spada i slepo zakivanje, sl. 30. Da bi se završna glava pri slepom zakivanju mogla izraditi i u slučaju ako su delovi pristupačni samo s one strane na kojoj je i gotova glava, zakivak mora biti šupalj. Šupljina koja je u području gotove glave cilindrična, sužava se zatim konično prema slobodnom kraju zakivka.

 

Slika 30

 

Postupak pri zakivanju je ovaj: zakivak se stavi na trn tako da bi mu slobodni kraj bio okrenut prema zadebljanom kraju K trna. Na strani gotove glave trn se provuče kroz pridržač, na koji će se nasloniti glava zakivka kad se trn zategne i zatim stavi u poluautomatsku spravu koja ima oblik pištolja. Kad se ovako pripremljeni zakivak stavi na mesto gdje treba da se izvrši zakivanje, trn se provuče kroz šuplje stablo zakivka u smeru strelice. Pri tom se stablo zakivka plastično deformiše pa se na taj način oblikuje i završna glava. Zbog veće sigurnosti spoja, u šuplje stablo zakivka utisne se naročita čivija. Primenom poluautomata može se zakovati do 1000 zakivaka u jednom satu.

Materijal zakivaka za slijepo zakivanje: AlMg 5 AlCu 5Mg 2 i kadmirani topljeni čelik.

Na mestima slabe pristupačnosti, gde nije moguće na drugi način izraditi završnu glavu, primenjuju se zakivci sa eksplozivom, sl. 29, dole. U takvim slučajevima se zakivak, koji na kraju stabla ima šupljinu napunjenu eksplozivom, stavi na predviđeno mjesto u hladnom stanju. Kad se zatim na gotovu glavu zakivka nasloni zagrejani pridržač, nastupa eksplozija usled koje se slobodni kraj zakivka proširi u glavu naročitog oblika.

 

Zakivci za vruće zakivanje se najviše upotrebljavaju u mašinskim konstrukcijama. Izrađuju se u dimenzijama d'=10-43 mm sa razlikom od 3 mm između dve uzastopne vrednosti prečnika.

 

Prema obliku glave razlikuju se:

  1. Zakivci sa punom glavom sl. 31 i 32 - Ovi se zakivci smatraju kao normalni - prvi u kotlovskim, a drugi u čeličnim konstrukcijama. Glava kotlovskog zakivka ima, pri istom nazivnom prečniku, veću visinu i veću širinu nego glava zakivka za čelične konstrukcije. Na taj način se kotlovskim zakivcima omogući podbijanje.

    Pri hlađenju zakivka u prelaznom preseku između stabla i glave dolazi do jake koncentracije naprezanja, usljed koje se glava zakivka ponekad sama po sebi otkida. Pri podbijanju zakivka dobijaju se naknadna naprezanja u stablu usled kosih udaraca podbijača, što takođe može izazvati otkidanje glave. Da bi se uticaj koncentracije naprezanja ublažio, treba predvideti kod zakivaka dovoljna zaobljenja na prelaznim mestima a kod rupa - konična proširenja, sl. 27.

     

Slika 31

 

Slika 32

 

  1. Zakivci sa upuštenom glavom - U slučaju da nema dovoljno mesta za pravljenje normalne glave ili ako ukupna debljina limova koji se spajaju prekorači vrednost s=4d, upotrebljavaju se zakivci sa upuštenim lećastim (u obliku leće ili sočiva) glavama i zakivci sa potpuno upuštenim glavama, sl. 33. U ovom poslednjem slučaju zakivak uopšte ne štrči iznad lima. Stoga se celi lim, po potrebi, može tako obraditi da se dobije skroz glatka površina.

 

Slika 33

 

Zakivci sa upuštenim glavama u znatnoj mjeri oslabljuju lim i poskupljuju izradu, i zato se uzimaju samo u slučaju neophodne potrebe. Zakivci sa delimično upuštenom glavom primenjuju se samo u gradnji kotlova, sl. 34.

 

Slika 34

 

Ukupna debljina delova koji se vežu zakivcima sa upuštenim glavama ne treba da je veća od s=(4-5)d, jer se dugački zakivci lako savijaju pri zakivanju i tada ne ispunjavaju dobro rupe. Bolje je dugačke zakivke zameniti zavrtnjima koji su dobro podešeni prema prečniku rupe. Radi sigurnog naleganja mogu doći u obzir i zavrtnji sa koničnim stablom.

 

Spajanje zakivcima

Proračun kotlovskih sastavaka

Nepropustljivi sastavci

Čvrsti sastavci

 

Ceo sadržaj knjige: Elementi mašina - Inženjer Vasilije Volkov

Submitted by Čeh Jan on