Osposobljenost avio-mehaničara za razne stepene održavanja aviona

Prvo, ovo pitanje treba posmatrati kroz sumu teoretskih i praktičnih znanja sa kojima raspolažemo po završetku školovanja i koliko su ona adekvatna zahtevima našeg budućeg poziva i napretku vazduhoplovne tehnike, odnosno kroz nivo opšte stručne osposobljenosti.

Drugo, ovo pitanje se može razmatrati kroz kvalitet i efikasnost stručne obuke u operativnim jedinicama, tj. u kojim granicama je usklađena teorija i praksa, odnosno sa koliko individualne i kolektivne odgovornosti i umešnosti prilazimo zadatku produbljivanja i proširivanja postojećih stručno-teoretskih i praktičnih znanja.

Treće, ovo pitanje treba razmatrati u složenosti zadataka svakodnevne prakse i uvežbanosti vazduhoplovno-tehničkog sastava u brzom i sigurnom održavanju vazduhoplovnog materijala u raznim stepenima.

Radi lakšeg sagledavanja ovog problema, pokušaću dati odgovor na ova pitanja po elementima koji, po mom mišljenju, ne samo da imaju znatnijeg nego i presudan uticaj na stepen osposobljenosti vazduhoplovno- tehničkog sastava i, konačno, na kvalitet i sigurnost rada, koji u vazduhoplovnoj praksi znače glavnu i početnu tačku svih uspeha.

Napominjem da u razmatranju ovog pitanja mislim samo na avio-mehaničare (svih specijalnosti, posebno za avion i motor), kao nosioce stručnog rada u operativnim jedinicama i na njihov nivo osposobljenosti za održavanje vazduhoplovnog materijala u prvom, drugom i trećem stepenu održavanja, gde se ovi, uglavnom, pojavljuju kao neposredni izvršioci rada, rukovodioci i stručni kontrolori.

Nivo opšte stručne osposobljenosti

Brzi razvoj savremene tehnike, posebno vazduhoplovne, zahteva od celokupnog vazduhoplovno-tehničkog sastava visoku stručnu osposobljenost. Avio-mehaničar u tome treba da odgovori osnovnim zahtevima, kao: sposobnosti za brzo i efikasno usvajanje svih promena i novina, sposobnosti zapažanja i uočavanja stepena ispravnosti vazduhoplovnog materijala, sposobnosti povezivanja teorije sa praksom, brzom i sigurnom prelaženju sa jednog na drugi tip aviona itd.

Osnovna stručna znanja avio-mehaničar stiče u podoficirskoj mehaničarskoj školi. Treba opravdano i očekivati da ta stručna znanja budu u granicama zahteva koji se postavljaju u praksi operativnih jedinica. Zbog toga je neophodno da nastavni planovi i programi u svim školama odgovaraju zahtevima savremene prakse. U vezi sa ovim, smatram da postoji nekoliko pitanja koja se mogu izdvojiti i koja govore o potrebi bržeg uvođenja savremenih elemenata nastave u mehaničarskim školama.

Pored toga što bi u programima bio postavljen opšti zadatak stručnog osposobljavanja avio-mehaničara za samostalno održavanje vazduhoplovnog materijala u prvom, drugom i trećem stepenu, praksa operativnih jedinica zahteva da ti programi obuhvate i osposobljavanje avio-mehaničara za materijal koji će zateći u operativnim jedinicama. To znači da teoretski deo nastave ne sme da bude u raskorak sa zahtevima prakse. Zbog toga, nastavni programi u mehaničarskim školama treba stalna da se menjaju u meri sa uvođenjem novog vazduhoplovnog materijala u operativnoj upotrebi.

Brz razvoj savremene tehnike zahteva da se podjednako velika pažnja pokloni kako detaljnom izučavanju teorije aviona i motora tako i vazduhoplovne tehnologije materijala, goriva i maziva, jer se u praksi posebno ističe potreba za solidnim poznavanjem i ovih oblasti.

Predmeti opšteg obrazovanja, kao što su: matematika, fizika i hemija, posebno njihove pojedine oblasti, takođe zahtevaju punu pažnju, jer njihovo poznavanje pruža potpunu garanciju da se stručni predmeti uspešno shvate. Po mom mišljenju, obim gradiva iz ovih predmeta trebao bi da bude kao i u srednjetehničkim školama.

Praktični deo obuke (eksploatacija) zahteva da bude postavljen na najsavremeniju osnovu, odnosno da se izvodi na vazduhoplovnom materijalu u operativnoj upotrebi, a stari materijal bi trebalo koristiti isključivo za uvežbavanje i sticanje rutine u radu, a ne sa težnjom da se usvoji. Ovo bi obezbedilo da se avio-mehaničari posle završene škole odmah uključe u ekipe za održavanje, bez nekog većeg dopunskog osposobljavanja za taj materijal, jer u protivnom programi u školama ne bi imali neke veće praktične koristi.

Posebno pitanje koje predstavlja problem za sebe jeste stažiranje pitomaca mehaničarskih škola, odnosno praktičan deo obuke koji se provodi pri kraju školovanja. Stažiranje bi trebalo da bude postavljeno više planski. Naime, pitomci se u poslednjoj godini školovanja upućuju u pojedine operativne jedinice gde provode određeno vreme na praktičnom radu. Po završetku škole avio-mehaničare bi trebalo rasporediti u one jedinice koje u svom naoružanju imaju avione i ostalo naoružanje i opremu na kojima su isti stažirali. U protivnom praksa stažiranja ne bi imala svoje svrhe.

Smatram da bi bilo mnogo korisnije da se raspored mehaničara po jedinicama izvrši pre stažiranja i da se, po mogućnosti, što veći broj ovih pošalje na staž u one jedinice u koje će kasnije biti raspoređeni, što nije neizvodljivo. Ovim bi se postiglo i to da se skrati, a za pojedince i potpuno odbaci, deo obuke koji treba da se obavezno provodi sa novodošlim mehaničarima u operativnim jedinicama. Smatram da bi bilo korisno da se i na završnim ispitima akcentira tip aviona na kojem će mehaničar raditi u operativnoj jedinici. U ovom slučaju, pitomci bi za vreme stažiranja mogli dobiti potrebnu literaturu i pomoć u operativnim jedinicama i mogli bi solidno savladati dotični tip aviona. Sa druge strane, operativne jedinice bi se sa mnogo više pažnje odnosile prema stažistima, jer bi sa njima računale kao sa članovima svog kolektiva i unapred bi znale šta se može očekivati od svakog pojedinca i u kolikoj je meri potrebno pružiti pojedinačnu pomoć svakom mehaničaru pre zaduženja sa vazduhoplovom.

To su pitanja koja, po mom mišljenju, imaju znatnijeg uticaja na opšte stručno znanje avio-mehaničara. Njihovim pozitivnim rešenjem u školama omogućilo bi se formiranje kompletnijih stručnjaka.

Stručna nastava u operativnim jedinicama

Pitanje organizacije i provođenja stručne nastave u operativnim jedinicama predstavlja temu za sebe i neću se u to detaljnije upuštati. Želim da iznesem svoje mišljenje o mogućnostima organizacije ovog rada neophodnog za dalje stručno teoretsko i praktično usavršavanje i održavanje postojećeg nivoa stručnosti avio-mehaničara.
Osnovni zadatak stručne obuke trebao bi da bude dvojak: prvo, usklađivanje i dopunjavanje teorije i prakse i, drugo, dovođenje postojećih znanja na nivo zahteva savremene prakse, odnosno zahteva brzog razvoja vazduhoplovne tehnike uopšte.

Sadržaj stručne obuke avio-mehaničara u operativnim jedinicama ne sme da bude formalnog karaktera. On mora da odgovara potrebama i zahtevima prakse. Sadržaj stručne obuke ne sme da bude jednoličan i vezan za najneposrednija pitanja svakodnevnog rada koja, na kraju krajeva, nemaju ni praktične vrednosti. Ponavljanje opštepoznatih postupaka iz svakodnevne prakse neminovno dovodi do razvodnjavanja i stručnoj obuci ne daje ozbiljan karakter, koji bi ona, inače, morala imati.

Ako se ima u vidu da će u mnogim operativnim jedinicama uvek biti veći broj avio-mehaničara koji su pre 10 i više godina završili školu, onda je sasvim jasno da u njima stručnu nastavu moramo bezuslovno osavremenjavati. Ovo pre svega zbog toga što se ovde radi o avio-mehaničarima sa velikim praktičnim iskustvom u kojih su, najčešće iz objektivnih razloga, teoretska znanja u izvesnoj stagnaciji, čak i u odnosu na znanja stečena u mehaničarskim školama. Neophodno je da se kroz stručnu obuku obnove izvesna teoretska pitanja neophodna za praksu, kao na primer: najvažnije oblasti iz teorije aviona i motora, elektro i radio tehnike, tehnologije materijala, tehnologije goriva i maziva i sl.. Uvođenjem ovakvog sadržaja u program, stručna obuka bi se osvežila i dobila bi svoj pravi smisao. Činjenica je da uvek vlada interes za boljim sadržajem stručne obuke, pogotovo kod starijih avio-mehaničara.

Smatram da nije neostvarljivo uvođenje ovakvog sadržaja u na stavu. Naravno, ne bi se smelo ići istovremeno na više predmeta, jer bi to kočilo sistematsko proučavanje. Gradivo bi trebalo prelaziti po predmetima ili pojedinim oblastima (iz većih predmeta). Za ovo postoje dobri uslovi u operativnim jedinicama, s obzirom da bi se ovakva nastava mogla izvoditi u zimskom periodu. Sadašnji sadržaj stručne nastave zbog toga ne bi trebao trpeti, jer bi se mogao provesti u ljetnjem periodu po skraćenom programu. Osim toga, smatram da bi se stručna nastava mogla organizovati na principu kursa, pri čemu bi trebalo voditi računa o vremenu, jer svako ograničenje u vremenu moglo bi ići na štetu kvaliteta. Ako kurs zahteva duži vremenski period, ne bi trebalo nastojati da se završi u toku jedne zime.

Smatram da bi ovakav sadržaj rada na stručnom osposobljavanju avio-mehaničara imao vidnog odraza i na individualno angažovanje većeg broja mehaničara u proučavanju stručne literature, čime bi se, svakako, dobilo u širini opštih stručnih znanja a time i u stvaranju kompletnijih avio-mehaničara, sposobnih za samostalno odlučivanje i izvlačenje zaključaka o celishodnosti upotrebe vazduhoplovnog materijala u svakodnevnoj praksi.

Zahtevi koji se postavljaju pred vazduhoplovno-tehnički sastav u prvom, drugom i trećem stepenu održavanja

Bez pretenzija da rangujem, da dajem ocenu čoveku ili da kroz neke opšte formule ocenjujem kakav bi trebalo da bude stručnjak, navešću neke od najbitnijih zahteva koje pred vazduhoplovnotehničku službu postavlja obim radova u prvom, drugom i trećem stepenu održavanja vazduhoplovnog materijala, čemu treba da odgovara i nivo stručne osposobljenosti avio-mehaničara.

U prvom stepenu održavanja osnovni je zadatak da vazduhoplovni materijal besprekorno funkcioniše da avion, motor, elektro i radio-oprema, naoružanje, uređaji i zemaljska sredstva budu uvek potpuno ispravni za upotrebu. U predhodnoj i neposrednoj pripremi (posleletni i pretpoletni pregled), u ovom stepenu održavanja, izvode se radovi koji, pored stručnosti i praktičnih iskustava, zahtevaju posebnu pedantnost u radu i, iznad svega, savesnost.

Drugi stepen održavanja zahteva da se obezbedi maksimalno moguća ispravnost i sigurnost vazduhoplovnog materijala u toku iskorišćavanja (u prvom stepenu održavanja). Obim radova u ovom stepenu održavanja traži od avio-mehaničara izraženije stručno teoretsko i praktično znanje, iskustvo i rutinu u obavljanju radova.

Treći stepen održavanja, koji se može delimično provoditi i u operativnim jedinicama, traži od avio-mehaničara posebno izražene stručne teoretske i praktične sposobnosti. Obim radova u ovom stepenu održavanja je daleko veći i složeniji nego u prvom i drugom stepenu, što, pored dobre stručnosti, zahteva i studiozno individualno angažovanje, što je u prvom i drugom stepenu održavanja izraženo u manjoj meri.

Međutim, pri oceni stručne sposobnosti avio-mehaničara pogrešno bi bilo posmatrati ovo odvojeno, tj. prema zahtevima koje postavljaju stepeni održavanja. Naprotiv, to se mora posmatrati kao celina, iz razloga što avio-mehaničar nije specijalizovan za pojedine stepene održavanja i nije predodređeno ko će raditi u prvom, drugom ili trećem stepenu održavanja. Avio-mehaničari treba da se osposobljavaju za sva tri stepena održavanja, a u rad treba da se uključuju prema potrebi jedinice.
Pri oceni stručne osposobljenosti avio-mehaničara uvek treba imati u vidu i stručnu osposobljenost za međusobno zamenjivanje, koje praksa sve više ističe kao nužnost i potrebu.

U praksi se postavljaju mnogi specijalni zadaci, kao: vežbe u uslovima rastresitog razmeštaja, izvršavanje zadataka po manjim grupama, baziranje na drugim aerodromima, pojedinačni preleti aviona (radi izvršavanja specijalnih zadataka ili primo-predaje aviona) itd.

U svim ovim slučajevima angažuje se, manji broj avio-mehaničara od potrebnog, a pri primo-predaji najčešće 1-2. U normalnim uslovima, zbog službene zauzetosti, bolesti i sl. ukazuje se, takođe, potreba za privremenom, ali momentalnom zamenom avio-mehaničara.

Ovi i slični zadaci postavljaju pred avio-mehaničare zahtev da budu svestrano stručno osposobljeni, tj. da su stručno osposobljeni do te mere da svaki avio-mehaničar, bez obzira na specijalnost, može sa uspehom zameniti avio-mehaničara druge specijalnosti, odnosno da u ovakvim uslovima može sa sigurnošću izvršiti sve potrebne radove na vazduhoplovu.

Problem međusobne zamenljivosti se, po mome mišljenju, najviše oseća kod avio-mehaničara za avion i motor, kao najodgovornijih lica za ispravnost vazduhoplova. Naime, poznavanje opreme i naoružanja od strane avio-mehaničara za avion i motor ne bi trebalo da bude samo »poznavanje«, bez nekog praktičnog iskustva bez kojeg ne može računati na uspešno izvršavanje radova iz okvira ovih specijalnosti.

U drugim specijalnostima ovo se ne postavlja u tolikoj meri kao problem, jer se pred avio-mehaničare za naoružanje i specijalnu opremu najčešće ne postavljaju zadaci da samostalno puste vazduhoplov na letenje. No, to ne znači da ove specijalnosti ne treba forsirati ka stručnoj zamenljivosti. Naprotiv, ukoliko bi ovi bili sposobniji utoliko bi sa više uspeha obavljali i svoj posao, a ono što je najvažnije bili bi u mogućnosti uočavati eventualne greške i neispravnosti preko kojih avio-mehaničar za avion i motor može i nesvesno preći.

Ispunjavanje zahteva koji se postavljaju pred avio-mehaničare može se obezbediti i u operativnim jedinicama, potpuno samostalno, na taj način da se stručna obuka postavi na savremeniju osnovu - prema zahtevima jedinice, i da se kod avio-mehaničara postigne veće individualno angažovanje na stručnom usavršavanju. Osim toga, pitanje unapređivanja stručnosti avio-mehaničara treba rešavati i perspektivno, tj. ne samo osposobljavati ih do automatizma u obavljanju radova na postojećem tipu vazduhoplova nego i za brzo usvajanje i prelazak na drugi tip vazduhoplova, jer to od svakog avio-mehaničara i od vazduhoplovnotehničke službe u celini zahteva praksa.
Ovo ni u kom slučaju ne može poslužiti kao recept za rešavanje problema osposobljenosti vazduhoplovnotehničke službe za izvršavanje zadataka prvog, drugog i trećeg stepena održavanja, već to jedinice trebaju rešiti prema svojim potrebama i mogućnostima, pri čemu se ne sme zaboraviti na osnovne slabosti koje ističe svakodnevna praksa.