Čvrsti sastavci

Zakivci ovakvih sastavaka primaju sile od jednog konstrukcionog dela i prenose je na drugi. Kod jednosečnih sastavaka zakivci su izloženi: 

1. smicanju, 

2. pritisku između lima i stabla i 

3. savijanju.

Prečnik zakivka izračuna se iz uslova da sigurnost njegova protiv smicanja bude jednaka sigurnosti protiv gnječenja materijala usljed naleganja lima.

Slika 52

1. Moć nošenja zakivka s obzirom na smicanje u slučaju jednosečne veze je, sl. 52:

$P=F\cdot {\tau }_{a}; \quad P={d}^{2}\cdot \frac{\pi }{4}\cdot {\tau }_{a}$

$F={d}^{2}\cdot \frac{\pi }{4}\ {\left[ {{cm}^{2}} \right]}$ - površina preseka zakivka.

2. Moć nošenja zakivka s obzirom na pritisak u omotaču, usled naleganja lima na stablo zakivka:

$P=f\cdot p$

ovdje je

$f=d\cdot t$

projekcija površine naleganja (šrafirana površina na sl. 52). Ako ovu vrednost uvrstimo u osnovnu formulu, izlazi:

$P=d\cdot t\cdot p$

Da bi materijal u delovima veze bio svuda podjednako iskorišćen, treba da je moć nošenja zakivka s obzirom na smicanje jednaka moći nošenja zakivka s obzirom na pritisak u omotaču:

$\frac{{d}^{2}\cdot \pi }{4}\cdot {\tau }_{a}=d\cdot t\cdot p$

Vrućevaljani čelični materijal za zakovane konstrukcije opšte namene (Č. 0360) proračunava se prema ovim dozvoljenim naprezanjima:

Izlazi da dozvoljeno naprezanje za pritisak u omotaču može da bude 2÷3 puta veće od dozvoljenog naprezanja za smicanje.

Pri  $p=2,5 \ \tau_a$   izlazi   $\frac{{d}^{2} \ \pi }{4}\cdot  \tau _a=d \cdot  t \cdot 2,5 \ \tau _a$

Iz ovoga se računa prečnik zakivka:

$d=\frac{10\cdot t}{\pi }=3,2\ t; \quad d=3,2 \ t$

Slika 53

3. Pri ovom izračunavanju prečnika nije uzeto u obzir savijanje koje nastaje usljed delovanja sprega P·t, sl. 53. Ali, trenje između limova sprečava u izvesnoj meri delovanje ovog sprega, usled čega se naprezanja od savijanja znatno smanjuju i obično se ne uzimaju u obzir. U praksi treba izbegavati ovakve sastavke, naročito ako su u pitanju deblji limovi, kad će, usled veće debljine »t« i moment savijanja biti veći. Da bi se jednosečni sastavak rasteretio od savijanja, može se primeniti konstrukcija koja se zove viljuškom, sl. 53, i kod koje je uticaj sprega poništen. Isto se postiže i konstrukcijom sastavka prema donjoj slici.

Dvosečni sastavci izloženi su: 

1. smicanju i 

2. pritisku u omotaču.

Sila P nastoji da smakne zakivak u dva preseka, sl. 54.

Pored toga, zakivak je izložen i pritisku u omotaču P = d·t·p. Ovde »t« treba da znači najmanju ukupnu debljinu limova na koju sila deluje u istom smjeru. Ako je t≤2t₁, proračun se vrši prema vrednosti »t«.

Slika 54

Kada se izjednači moć nošenja zakivka s obzirom na smicanje sa njegovom moći nošenja s obzirom na pritisak u omotaču, izlazi

$2\ \frac{{d}^{2} \pi }{4 }\ {\tau}_{a}=d\ t\ p; \quad d\ \pi \ {\tau }_{a}=2\ t\ p$

Ako se naprezanje od pritiska izrazi pomoću naprezanja od smicanja (p=2,5·τa), izlazi

$d\ \pi \ {\tau _a}=2\ t\ \cdot 2,5\ {\tau _a}; \quad d=5\ \frac{t}{\pi }=1,59 \ t$

Iz ovog sledi da je odnos prečnika zakivka prema debljini lima manji, a prema tome i povoljniji kod dvosečnih sastavaka.

Spajanje zakivcima

• Materijal i izrada zakivaka

• Vrste zakivaka

• Vrste sastavaka

Proračun kotlovskih sastavaka

• Proračun debljine lima

• Otpor protiv klizanja limova

Nepropustljivi sastavci

Čvrsti sastavci

• Određivanje broja zakivaka u sastavku

Ceo sadržaj knjige: Elementi mašina - Inženjer Vasilije Volkov