Standardni brojevi predstavljaju izabrane nizove brojeva, koji se koriste prilikom određivanja brojčanih tehničkih veličina, sa ciljem njihove sistematizacije i svođenja na praktičan minimum.
Primenom standardnih brojeva postiže se jeftinija proizvodnja i eksploatacija mašina, pribora i alata, zbog toga što se izborom manjeg broja uvek istih veličina ograničava broj mogućih izvođenja. Drugim rečima, izborom manjeg broja uvek istih veličina smanjuje broj potrebnih proizvodnih i eksploatacionih mašina, alata, pribora i mernih uređaja, koji pritom mogu biti veoma skupi. Jednostavnije rečeno uvođenje standardnih brojeva dovodi do racionalizacije proizvodnje.
Iz gore pomenutih razloga standardne brojeve treba primenjivati gde god je to moguće, a naročito za glavne i nazivne mere proizvoda, mere koje se izvode sa tolerancijama, priključne mere i ostale mere od kojih zavise druge veličine ili dimenzije alata.
Standardni brojevi se ne koriste samo za dužinske mere (dužina, prečnik…), već i za definisanje familija mašina (snaga članova familije motora, broj obrtaja članova familije mašina, debljina žice, otpornost otpornika, dimenzije poluproizvoda, kalibar metaka i sl). Standardni brojevi se mogu koristiti i za izbor ostalih tehničkih veličina, kao što je površina, zapremina, težina i sl.
Praksa je pokazala da je u u oblasti manjih veličina najčešće potrebno finije stepenovanje, a u oblasti većih grublje. U velikoj većini slučajeva standardni brojevi su izračunati kao članovi izabranih geometrijskih redova jer je kod njih faktor porasta članova konstantan.
Da bi se u red standardnih brojeva uključili brojevi 1, 10, 100…, i da bi u geometrijskom redu bili sadržani i članovi nižeg reda, usvojeno je da odnos poslednjeg i nultog člana bude 10, a za nultog člana uzeta je jedinica. Za broj članova osnovnih redova izabrane su vrednosti 5, 10, 20, 40 i izuzetno 80 (Izuzetni red).
Internacionalna oznaka ovih redova je slovo R (po francuskom vazduhoplovnom oficiru C. Renardu) iza koga sledi broj osnovnih članova reda (broj 1 se kao nulti član ne broji jer je to u stvari poslednji član podeljen sa 10).
Tabela standardnih brojeva
Pošto se osnovni standardni brojevi, dati u tabeli iznad za interval od 1 do 10, mogu množiti pozitivnim ili negativnim celim stepenima broja 10, redovi standardnih brojeva su neograničeni u oba smera. Međutim, za određene praktične potrebe, iz neograničenog reda uzima se samo određeni broj članova reda. Takvi ograničeni redovi označavaju se oznakom osnovnog reda sa u zagradama dodatim granicama reda, na primer:
R5 (4 …) - red R5 ograničen samo donjom granicom (4)
R10 (0,4 … 1,6) – red R10 ograničen je i donjom i gornjom granicom
Ako članove treba poređati u opadajući niz, oznaka je sledeća: R10/-1 (1,6 … 0,4)
IZVEDENI REDOVI – Izvedeni red se dobija kada se iz osnovnog ili izuzetnog reda uzme svaki drugi, treći ili n-ti član, čime se postižu veći faktori porasta. Primeri oznaka: R10/3, R20/5, R80/7.
PODEŠENI REDOVI – Čim se makar jedan član standardnog reda zameni njegovom zaokruženom vrednošću, takav red se naziva podešenim (adaptiranim) redom i označava se dodavanjem slova “a”. Na primer: Ra40, Ra10/3...