Nomenklatura materijala

Ako se želi identifikovati neko materijalno sredstvo, to se čini preko kataloga nomenklature u kome se mora nalaziti: fotografija (skica, crtež), uobičajen naziv, osnovne dimenzije i broj koji sve te podatke zamenjuje, odnosno »nomenklaturni broj«, koji mi često nazivamo »skladišni broj« (pošto je on skladišnoj službi najpotrebniji).

Razumljivost nomenklature za sve narode, odnosno njen internacionalni karakter, proizilazi iz činjenice da se tri od ukupno četiri prikazana podatka u njoj, označavaju internacionalnim znacima i to: oblik sredstva (preko slike, skice, crteža), osnovne dimenzije (u kg, m, in, t, °C i sl.) i nomenklaturni ili skladišni broj (arapskim brojem). Ostaje jedino naziv predmeta koji se označava u duhu svoga jezika (mada i sam naziv često ima osnovu jezika u kome se prvo takav predmet pojavio, te je i on često dobio internacionalni karakter).

Pošto nomenklaturni broj pretstavlja celokupnu specifikaciju sredstava, to se on obavezno vodi kroz sve materijalne dokumente sredstva. Radi kontrole u slučaju da se broj pogrešno upiše u neki materijalni dokumenat, pored broja vodi se i naziv sredstva.

Sistem označavanja materijalnih sredstava sa nomenklaturnim brojevima

Postoji pet sistema pomoću kojih se mogu obeležavati materijalna sredstva i to:

1. Sistem obeležavanja prostim rednim brojem - Po ovom sistemu ređaju se vrste materijalnih sredstava jedna iza druge bez neke strogo utvrđene podele materijalnih sredstava i numerišu se običnim rednim brojevima. 

   Dobra strana ovog sistema je u tome što je veoma jednostavan. Loša mu je strana u tome što materijalna sredstva nisu svrstana po nekim svojim sličnim svojstvima, te se teško u njemu može pronaći željeno materijalno sredstvo. Ovaj sistem ne dozvoljava ubacivanje neke vrste materijala pod neki drugi redni broj pored koga je unesen sličan materijal, već se jedino može dodavati pod zadnjim slobodnim tekućim rednim brojem. 

   Usled ovog svog nedostatka, ovaj sistem je primenljiv samo kod vrlo malog asortimana materijalnih sredstava.

2. Obeležavanje brojevima po decimalnom sistemu - Po ovom sistemu materijalna sredstva se dele po srodnosti u osnovne grupe, zatim po bližim srodnostima materija ove osnovne grupe dele se u podgrupe, dalje po još bližim srodnostima se dele u manje grupice i iza toga još na pojedinačne vrste materijala i na kraju se dele po osnovnim dimenzijama materijala. 

   Svaka od osnovnih grupa ima svoju jednocifarsku ili dvocifarsku oznaku, a izuzetno nekada čak i oznaku od tri cifre, što zavisi od toga da li se broj tih osnovnih grupa kreće do 9, 99 ili 999. 

   Na isti način označavaju se sa jednocifrenim, dvocifrenim ili izuzetno trocifrenim brojevima podgrupe, zatim grupice, pojedinačne vrste i na kraju i dimenzije pojedinačnih vrsta materijalnih sredstava. 

   Kod ovog sistema označavanja broj nomenklature (skladišni broj) sastoji se iz složenih cifara, u kojima svaka pojedinačna i grupica cifara predstavlja: osnovnu grupu, podgrupu, grupicu, pojedinačnu vrstu i dimenziju materijalnog sredstva. 

   Nedostatak ovog sistema je u tome što zahteva vrlo mnogo cifara u označavanju broja nomenklature, a što otežava upisivanje u materijalnu dokumentaciju i što su zbog toga lako moguće greške u nekoj cifri. Da li će se kod ovog sistema označavanja ići više ka proširenju stepena podele (osnovne grupe, podgrupe, grupice, pojedinačne vrste i dimenzije) na račun sužavanja količine materijala u svakom stepenu, te time imati jednocifren, dvocifren ili trocifren broj, ili pak obratno, to je stvar izbora. 

   Dobra strana ovog sistema numerisanja je u tome što se blagodareći podeli materijalnih sredstava po srodnosti u osnovne grupe, podgrupe, grupice, pojedinačna sredstva i njihove dimenzije, omogućuje brzo pronalaženje željenog materijalnog sredstva u nomenklaturi (imeniku). Pored toga, dobra je strana i u tome što ovaj sistem numerisanja omogućuje da se uvek mogu ubacivati cele nove osnovne grupe, podgrupe, grupice ili pojedinačna sredstva ili neke nove dimenzije za ova ili ranije uneta sredstva, davati im nove brojeve koji sami po sebi postaju redni-tekući brojevi u sistemu numerisanja, ne remeteći time opštu podelu osnovnih grupa, podgrupa, grupica, ili pojedinačnih sredstava ili njihove redne brojeve. Dobra je strana ovog sistema i u tome, što dozvoljava numerisanje vrlo širokog asortimana materijalnih sredstava. Zato je ovaj sistem numerisanja našao širu primenu u svetu.

3. Sistem obeležavanja prostim redom azbučnih slova - Ovaj sistem obeležavanja je sličan sistemu obeležavanja sa običnim rednim brojevima. Zato on ima iste dobre i loše strane kao i taj sistem, sem što je primenljiv za vrlo mali asortiman materijalnih sredstava, s obzirom da je slova u azbuci vrlo malo, a brojeva ima neograničeno. Danas je ovaj sistem skoro potpuno ispao iz upotrebe.

4. Sistem obeležavanja višeslovnim oznakama - Ovaj sistem obeležavanja ima iste osnove kao i brojčani decimalni sistem, samo što se ovde umesto brojevima označavanje osnovnih grupa, podgrupa, grupica i pojedinačnih materijalnih sredstava i njihovih dimenzija vrši slovima. 

   Ovaj sistem ima nedostatke u odnosu na brojčani decimalni sistem, jer je kod njega broj osnovnih grupa, podgrupa, grupica, pojedinih vrsta i dimenzija materijalnih sredstava ograničen brojem slova u azbuci i što se slova teže čitaju i teže prenose sredstvima veze od brojeva.

5. Sistem obeležavanja kombinacijom brojeva i slova - Ovde se dozvoljava niz kombinacija između napred navedena četiri sistema numerisanja. 

   S obzirom na sve veće proširenje asortimana materijalnih sredstava i potrebe da se sve više uvodi trebovanje materijalnih potreba u armijama putem sredstava veze (zbog potrebne operativnosti), to je lakše čitanje i razumevanje brojeva nomenklature koji su sastavljeni od cifara i delimično ispresecani slovima. Isti je slučaj i kod pisanja, jer se tu izbegava monotonija brojeva. Zato ovaj kombinovani sistem numerisanja nalazi dosta veliku primenu.

   Primena kombinacije brojeva i slova u decimalnom sistemu numerisanja dolazi do izražaja i onda kada se broj osnovnih grupa, podgrupa, grupica, pojedinačnih materijalnih sredstava ili njihovih dimenzija, kreće u granicama između 9 i 30. Tada se uzima jedno slovo umesto dvocifrenog broja, te se time smanjuje količina ukupne oznake nomenklaturnog (skladišnog) broja. Ovakav slučaj je i kod naše nomenklature alata, mašina, sprava i uređaja, koja je numerisana po brojčanom decimalnom sistemu, ali uz dodavanje slova za osnovnu grupu.

Razlika između obeležavanja nomenklature i standarda

Nomenklatura obuhvata:

• grubi oblik sredstava (izražen slikom),

• osnovni kvalitet sredstava (izražen vrstom materije kao: čelik, koža, platno i dr.),

• opšte dimenzije sredstva (izražene u težini, dužini, zapremini, silom, temperaturom i dr.).

Standard obuhvata:

• detaljan oblik sredstva (izražen crtežom, gde su unete potrebne detaljnije karakteristike),

• detaljnije izražen kvalitet materije od koje je sredstvo izrađeno,

• detaljne dimenzije sredstva,

• tehnološke postupke za izradu pojedinih sredstava,

• uslove isporuke sredstava,

• uslove ispitivanja sredstava,

• pojedine tolerancije u dimenzijama sredstva,

• oblike i druga svojstva pojedinih delova sredstva (naprimer, samo navoj kod zavojne burgije),

• oznake i načine bojenja sredstva,

• dozvoljena naprezanja pojedinih sredstava,

• merne jedinice itd.

Na osnovu iznetog vidi se da nomenklatura obuhvata sredstva koja su čisto materijalne prirode, ne ulazeći sasvim detaljno u njihova svojstva, a da standard obuhvata i sredstva materijalne prirode - zalazeći detaljnije u njihova svojstva (razne postupke kod izrade, ispitivanja sredstava i razne jedinice mera).

Usled ove suštinske razlike između nomenklature i standarda, nije moguće ostvariti jedinstveno označavanje u nomenklaturi i standardizaciji materijalnih sredstava po jedinstevnom sistemu numerisanja, koji bi bio praktičan i za jedno i za drugo. Ovo i nije nužno, jer nomenklatura ima svoju primenu uglavnom u distribuciji, a standardi u proizvodnji materijalnih sredstava.

Šta obuhvata nomenklatura materijala

Nomenklatura se izrađuje za:

• Standardna (opšta) sredstva za rad. To su alati, mašine, sprave, uređaji, transportna sredstva, objekti za rad i sl., koji imaju opštu upotrebu.

• Specijalna sredstva za rad. To su specijalni alati, mašine, sprave, uređaji, transportna sredstva, objekti za rad i slično kao i vrste oružja po vidovima i rodovima koja služe samo za usko ograničenu upotrebu.

• Standardni (opšti) konstruktivni i potrošni materijal. To su one sirovine i polufabrikati koji imaju opštu upotrebu i kao takvi pojavljuju se na tržištu bez nečije prethodne narudžbine.

• Specijalni konstruktivni i potrošni materijal. To su one sirovine i polufabrikati čija je upotreba strogo ograničena za pojedinu vrstu pro- izvoda i koji se proizvode samo po posebnoj narudžbini potrošača.

• Standardni (opšti) rezervni konstruktivni delovi za pojedine me- hanizme kao: zavrtnji, zakovice, rascepke, podmetači, holenderi itd., koji se primenjuju za razne mašine, sprave, uređaje i sl.

• Specijalni rezervni delovi za pojedine mašine, sprave, uređaje i sl., koji se mogu upotrebiti samo za namenjene mehanizme.

NAPOMENA: Izrađuje se i nomenklatura radne snage, ali ovde se to neće razmatrati.

Obilnost materijalnih sredstava koje obuhvata nomenklatura

Vazduhoplovstvo troši oko 30.000 vrsta konstruktivnog i potrošnog materijala; upotrebljava oko 20.000 vrsta alata, sprava, uređaja, mašina, transportnih i drugih sredstava za život i rad jedinica; troši oko 90.000 vrsta rezervnih delova za avione, motore, automobile, traktore, mašine radilice i drugu mehanizaciju. Pored toga, u upotrebi je znatan broj pomoćnih sredstava za rad, kao što je kancelariski nameštaj, radionički nameštaj, sredstva dekorativne prirode itd. Tako se ukupan asortiman penje na oko 150.000 vrsta materijalnih sredstava.

Svaka od ovih vrsta materijala zahteva obavljanje sledećih radnji: planiranje potreba, nabavku, prijem, knjiženje, vođenje evidencije stanja, unošenje cena, skladištenje, trebovanje, zaduženje i razduženje, vođenje statistike potrošnje, izradu normi sledovanja, propisivanje štokova (zaliha), inventarisanje, naplate manjkova, preimenovanja, rashodovanja i otuđivanja, evidenciju korišćenja, određivanje rokova služenja, amortizacija, unifikacija i druge radnje.

Kao što se vidi sa jedne strane radi se o oko 150.000 vrsta materijalnih sredstava, a sa druge strane svako od njih prolazi kroz preko 20 administrativno-organizaciskih radnji, te izlazi da treba ukupno izvršiti preko 3.000.000 takvih radnji. Ako se ovome doda da se jedna ista vrsta materijala može nalaziti jednovremeno na više mesta (po jedinicama), kao i da se pojavljuju u više navrata, onda se broj ovih radnji još više povećava.

Ovako veliki broj radnji oko obezbeđenja, rukovanja, distribucije i drugih poslova na materijalnim sredstvima, ne pretstavlja krupan problem sam po sebi, već to postaje problem samo onda, kada se nije u stanju brzo i tačno izvršiti identifikacija ovako velikog asortimana materijalnih sredstava.

Vrlo često se jedno isto sredstvo naziva na više načina (napr. makaze, plehšer, nožice ili amerikaner, futer, stezna glava itd. za istu stvar). Ova okolnost raznovrsnog nazivanja iste stvari, dovodi u zabunu ljudstvo koje na prednjim radnjama radi, te se njihov rad usporava, zamara ih i prave greške u knjiženju i drugim radnjama, a posledice toga su fiktivni viškovi i manjkovi u materijalnom poslovanju, opadanje ekspeditivnosti u snabdevanju i pogrešnim nabavkama i doturima materijala.

Da bi se ova stvar još više otežala, naš rečnik nema toliko reči koliko ima vrsta materijala. Ovo se naročito odnosi na rezervne delove. Svaki rezervni deo se razlikuje od drugog po nečemu, a tu razliku je nemoguće izreći jednom rečju, a često ni sa dužim opisom dela. Kada se ovome doda i činjenica da nema čoveka koji može sve te vrste materijala poznavati i znati čak i gde pripada neki rezervni deo, onda je zbrka u materijalnom poslovanju neizbežna. Ležaće mnogi delovi u magacinima, a drugi će ih nabavljati i slično.

Koreni ovih teškoća u osnovi ne leže u nesposobnosti i slabom zalaganju ljudi koji rade na sektoru materijalnog snabdevanja. Čak se često može konstatovati da se ti ljudi najviše zalažu i najviše rade. Isto tako ne može se uvek kriviti ni ono ljudstvo koje podnosi trebovanja u kojima unosi nazive materijalnog dela onako kako se to naziva u njegovom kraju i što ne daje sve one specifikacije koje su nabavljaču potrebne.

Osnovni uzroci ovih teškoća leže u tome što još nije izrađena kompletna nomenklatura vazduhoplovnog materijala. Bez postojanja nomenklature, nije moguće podići službu materijalnog snabdevanja na veći stepen. Bez nje može to ostati samo neostvariva želja.

Pojedine industriski razvijene zemlje morale su prvo izraditi nomenklaturu, pa tek onda uprostiti pojednostaviti i učiniti ekspeditivnom i ažurnom službu snabdevanja u svojim armijama.

Kod nas je do sada izrađena samo nomenklatura standardnih sredstava za rad po vazduhoplovnotehničkoj grani, koja obuhvata alate, mašine, sprave i uređaje i koja se sastoji od 17 knjiga sa preko 3000 slika i blizu 50.000 vrsta materijalnih sredstava. Ona je data jedinicama i treba je koristiti što bolje, jer će olakšati ljudima rad u obezbeđenju sa ovim sredstvima.

Primena nomeklature

• Kod planiranja - Pregledaju se katalozi nomenklature onim redom kako su numerisani i biraju se potrebna sredstva za nabavku. Za svako sredstvo unosi se broj nomenklature (eventualno naziv) i potrebna količina. Specifikacije sredstva (opis oblika, dimenzije i ostale radne karakteristike) se ne pišu, jer postoje u katalogu koji poseduje i nabavljač. Planer (potrošač) tu neće ništa zaboraviti, jer ga slike i specifikacije sredstava u katalozima podsećaju na potrebe.

  Podneti plan biće bez ikakvog prethodnog sređivanja sam po sebi sastavljen po rednom rastućem broju, što će olakšati rad licu koje će vršiti sumiranje potreba za više jedinica.

• Kod nabavke - Nabavljač, bilo da se radi o planskoj ili pojedinačnoj nabavci, za svako traženo materijalno sredstvo ima u katalogu nomenklature sliku i potrebne specifikacije za nabavku, te nema potrebe da po tome mnogo razgovara. Ako se prethodno katalozi nomenklature dostave preduzećima i veletrgovinama materijala koja uvoze, izrađuju i prodaju materijal, onda tu nije potrebna naročita stručna sposobnost nabavljača, niti mu ovo stvara veliki posao.

  Ako nekome iz jedinice izuzetno zatreba neki materijal, samo preko sredstava veze javlja nomenklaturni broj i potrebnu količinu, izbegavajući na taj način administraciju.

• Kod prijema -  Materijal se prima na osnovu specifikacija iz kataloga nomenklature - ukoliko nije drukčije naznačeno u ugovoru.

  Komisija kod prijema daje svakom materijalu odgovarajući broj nomenklature, utiskujući broj na sredstva, a ako to nije podesno, ispisuje se broj bojom ili barem privezuje natpisna cedulja ili pločica. Tako dati broj nomenklature ostaje na predmetu sve do njegovog rashodovanja.

• Kod knjiženja - Broj nomenklature čini osnovu za sva knjiženja. Svaki broj nomenklature ima svoj karton u koji se unosi ulazeća i izlazeća količina materijala, a razlika između ovih količina predstavlja stanje materijala. Osnovni nazivi materijala mogu se ispisivati na kartone, ali nema nikakve potrebe ići u detaljisanje.

  Pošto na svakom delu ima broj nomenklature, knjigovođa može vrlo lako da nađe isti broj kartona u kartoteci i upiše ulaz materijala. 
  Ima materijala koji su čak i po izgledu i dimenzijama isti, ali nisu isti po kvalitetu materijala iz koga su napravljeni, naprimer spiralne i navojne burgije, razvrtači, glodala i sl., koji mogu biti od alatnog čelika (WS), brzoreznog (SS) ili visoko brzoreznog čelika (HSS). Oni su naizgled i po merama isti, ali su jedni skuplji od drugih za nekoliko puta. U upotrebi se ovi izmešaju i mogu se zamenjivati. Ali ako je prijemna komisija na njih upisala električnom pisaljkom broj nomenklature, onda je zamena isključena. Svaki pokušaj će i skladištar i revizor otkriti. Sličan je slučaj i sa mernim alatima, naprimer šublerima, gde za alatke istih dimenzija može biti razlika u ceni i 10 puta.

• Kod skladištenja -Skladištar mora izbeći svaku zamenu materijala kod izdavanja. Ako skladištar ima materijal za koji postoji nomenklatura, onda on sređuje materijal po rastućem broju na rafove, tako da može i zavezanih očiju naći željeni deo. U tom slučaju nije potrebno da zna kako izgleda taj deo, niti je potrebna neka posebna stručna sprema za takav posao.

• Kod trebovanja - Kod postojanja nomenklature trebovanje je sasvim uprošćeno. Potrošač zna šta njemu treba, te je potrebno samo da navede odgovarajući broj dela i to traženje je nedvosmisleno. Na taj način ne može doći do greške, no ukoliko se i pojave greške, onda za njih nema opravdanog izgovora.

• Kod zaduženja - Zaduženje sa materijalnim sredstvima vrši se na osnovu uvođenja broja nomenklature i eventualno naziva i količine u dokumenat zaduženja. Takvo zaduženje je konkretnije nego veoma široki opis dela pod uslovima nemanja kataloga nomenklature. To dolazi otuda, što u katalogu ima slika predmeta, koja da bi se opisala traži dug tekst i opet bi bila nepotpuna. Za razduženje važi isto.

• Kod evidencije - Da bi se o nečemu mogla voditi evidencija, potrebno je prethodno izvršiti tačnu identifikaciju. Pošto identifikaciju pruža samo nomenklatura, to je postojanje nomenklature uslov za mogućnost vođenja tačne evidencije. Vođenje evidencije pod ovim uslovom je prosto i lako, a bez njega teško i netačno.

  Blagodareći numerisanju po rastućim brojevima i vrstama materijala i sređenosti kartona evidencije stanja po ovome, sasvim je lako vršiti sumiranje stanja kod unošenja ulaza i izlaza materijala, te tako stalno imamo ažurno stanje materijala.

• Kod statistike - Statistika izvire iz evidencije potrošnje. Ako je dobra evidencija, lako je imati i dobru statistiku i obratno. Međutim, oboje su zavisni od identifikacije koju uslovljava nomenklatura.

• Kod izrade materijalnih normi - Pod materijalnim normama podrazumevaju se predviđene količine utroška i zaliha konstruktivnog materijala, odnosno sredstava za rad kao što su: mašine, alati, sprave, naprave i uređaji, radni i kancelariski nameštaj, prevozna sredstva, zatim pogonski materijal, rezervni delovi itd.

  Da bi se mogle odrediti ove norme, potrebno je pored svih posebnih proučavanja, merenja i proračuna, raspolagati statistikom potrošnje. Bez toga, kao glavnog oslonca i korektora, nije moguće propisati realne norme. Međutim, statistika je zavisna od evidencije, a ova od postavljanja nomenklature. Pored statistike koja pruža brojne vrednosti, nomenklatura pruža normama identifikaciju propisanih sredstava, što je jedan od važnih uslova za njihovu primenu, praćenje i ostvarenje.

  Svaka materijalna norma bila bi vezana za konkretnu vrstu materijalnog sredstva, tako da ne može biti dvoumljenja o vrsti sredstva, jer bi se povezala sa brojem nomenklature.

• Kod inventarisanja - Jedan od krupnih problema kod inventarisanja jeste ustanovljenje grešaka u zameni materijala. To usporava rad, traži veći napor ljudstva, traži ljude koji bolje poznaju materijal, a opet su neizbežne greške koje se manifestuju u većim viškovima i manjkovima materijala.

  Pod uslovima postojanja nomenklature materijala, rad na inventarisanju ne zahteva neku posebnu stručnost ljudi, jer se vrši sumiranje količina materijala označenog istim brojevima sa prikazanom količinom u kartonu pod istim brojem. Tada je rad vrlo ekspeditivan.

• Kod uvođenja cena - U knjigovodstvu materijalnih sredstava potrebno je uvoditi cene materijalnih sredstava. Pošto su cene različite za svaku vrstu i dimenziju sredstava, kao i za njihov kvalitet (kakvoću materije), to je za ovu svrhu neophodna nomenklatura koja te podatke obuhvata. Za konkretno prikazane materijale, uvek se na tržištu znaju i konkretne cene.

• Kod naplate manjkova - Kod postojanja nomenklature u materijalnom poslovanju, može se javljati samo neznatna količina manjka materijala i to uglavnom zbog ličnih propusta i grešaka ljudstva koje na tome radi, a ne zbog organizacisko-tehničkih nedostataka u poslovanju. Ako se pak manjak pojavi, lako je konstatovati grešku i pronaći cenu materijala, jer će nomenklatura omogućiti da se vidi konkretan oblik, dimenzije i ostali podaci o nedostajućem materijalnom sredstvu. Cenovnici materijala, koje je lako izraditi na osnovu nomenklature, omogućuju brz i prost postupak oko naplate manjka.

• Ostale radnje - Sve ostale radnje, kao: primopredaja kod slanja na opravku, preimenovanje, rashodovanje i otuđivanje, takođe su uprošćene ako postoji nomenklatura za materijal, jer se preko nje postiže potpuna identifikacija sredstva, a što je osnovni uslov za sve ove radnje. Pored toga, blagodareći nomenklaturi lako je sprovesti unifikaciju materijalnih sredstava.

  Poznato je da svaka dva puta veća serija u proizvodnji daje za oko 20% jeftiniji proizvod po komadu. Putem unifikacije se postiže smanjenje asortimana materijalnih sredstava, a povećanje količine istovetnog materijala. Na taj način se smanjuje cena koštanja nabavljenog materijala. Ali unifikaciju nije moguće sprovesti bez identifikacije materijala koju pruža nomenklatura.

  Napred izneto ukazuje da je jedini put za modernizaciju materijalnog snabdevanja pristupanje izradi kompletne nomenklature materijalnih sredstava. To čini kičmu celokupnog sistema snabdevanja. Paralelno sa tim, nomenklaturu alata i mašina koja je izrađena treba uvesti u život i što bolje koristiti.

  Prema podacima iz engleskih izvora (Production Hand book), uvođenjem nomenklature u upotrebu, godišnje je ostvarena ušteda od oko 20% na izdacima za materijalna sredstva. Ako imamo u vidu koliki su izdaci za materijalna sredstva namenjena vazduhoplovstvu svake zemlje, onda nam je jasno koliko su značajne ostvarene uštede.

   

Održavanje i dopuna nomenklature

Nije dovoljno samo jedanput izraditi nomenklaturu i smatrati da je time ceo posao oko nje završen. Ona se mora stalno dopunjavati i održavati i sa svim tim dopunama i izmenama sprovoditi u život. Zato se kod primene nomenklature pojavljuju još i sledeće radnje osim napred navedenih:

• Vođenje uporednog pregleda naših i stranih nomenklaturnih brojeva za one materijale koji su isti, kao i vođenje uporednog pregleda naših nomenklaturnih brojeva i fabričkih oznaka na materijalnom sredstvu. Ovo je potrebno radi naručivanja materijalnog sredstva drugoj zemlji ili fabrici koja ne raspolaže našom nomenklaturom.

• Dopune i izmene se vrše po predlozima i potrebama asortimana potrošača (jedinica) u određenim mesecima u toku godine. Svaki predlog za dopune i izmene morao bi sadržati one podatke koji se obično unose u nomenklaturu, a to znači sliku, naziv, specifikaciju i eventualno grupu u koju treba predloženo sredstvo uneti.

• Preimenovanja materijalnih sredstava usled prerade ključnih dimenzija na njima, naprimer prerada razvrtača od 12 na 11 mm usled oštrenja, kao i preimenovanja sa stranih na domaće brojeve nomenklature su lako ostvarljiva i obavljala bi se po datim uputstvima.

• Izdavanje svih uputstava i propisa o upotrebi, periodičnim pregledima, tekućim i generalnim opravkama, kao i nabavci, izradi, preradi ili održavanju u skladištima, bilo bi vezano za osnovne vrste tih materijalnih sredstava, preko numera osnovnih grupa materijala, te bi se uvek tačno znalo na koja se materijalna sredstva ovo odnosi itd.

Ko je dužan da izrađuje nomenklaturu

Nomenklaturu specijalnih rezervnih delova za pojedine mehanizme (avione, motore, automobile, pokretne električne centrale, dizalice, traktore, radiostanice itd.), dužna su da izrade, i u vidu kataloga delova isporuke, preduzeća koja vrše isporuku napred navedenih mehanizama. Za to se ova preduzeća vezuju ugovorom (ukoliko to nije ušlo u njihovu praksu). Nomenklaturu standardnih rezervnih delova (koji se često zovu potrošni materijal), izrađuju organi materijalnog snabdevanja ili tehnička služba na koju se ovi organi oslanjaju.

Nomenklaturu specijalnih sredstava za rad, za obavljanje pojedinih operacija rada na određenom mehanizmu, naprimer spec. alat za punjenje, dnevne preglede, reglamentne radove, tekuće ili generalne opravke aviona, motora, automobila, topova, radio-stanica itd., izrađuju organi koji daju i upute za obavljanje takvih radova na određenim materijalnim sredstvima. Ali ovima pri izradi pomažu jedinice.

Nomenklaturu standardnih sredstava za rad (opšti alati, mašine, sprave, uređaji, prevozna sredstva, nameštaji itd.), kao i za konstruktivni i potrošni materijal, izrađuju viši (centralni) organi materijalnog snabdevanja ili odgovarajuće službe koje ova sredstva traže. Naravno i ovde je potrebna znatna pomoć direktnih potrošača ovih sredstava.

Iz prednjeg izlaganja se vidi da ogromni asortiman materijalnih sredstava koje ima na upotrebi vazduhoplovstvo svake zemlje, zahteva izradu nomenklature za sva sredstva, kako bi u svako doba mogla biti identifikovana i sređena po određenim srodnim grupacijama.

Zbog ovako velike važnosti ovog pitanja, potrebno je povesti širu diskusiju po tome i svesrdno pomoći one organe koji direktno rade na ovom pitanju.