Oznake kvaliteta površine (Oznake obrade) kao i dodatne oznake za površinski hrapavost postavljaju se na crtežu na isti način kao i kotni brojevi t.j. postavljaju se tako da se mogu čitati odozdo ili sa desne strane crteža.
Primere postavljanja oznaka obrade (kukica) i upisivanja oznaka hrapavosti možete videti na sledećoj slici.
Primere postavljanja oznaka obrade
Ako je na crtežu deo prikazan na više pogleda, kukica se stavlja samo jednom, i to tamo gde je dotična površina kotirana.
Oznaka mora svojim vrhom da dodirne površinu sa spoljašnje strane predmeta. Ovo pravilo je iz razloga što kukica simbolično predstavlja oštricu alata kojim se površina obrađuje te je stoga ispravno da se kukica stavlja sa one strane sa koje prilazi alat površini koja se obrađuje. Kukice se ne postavljaju na nevidljive ivice predmeta. Kod rotacionih delova oznake se ne stavljaju na kružnice, već na pomoćnu kotnu liniju ili na produženu pomoćnu liniju.
Oznake obrade na rotacionim delovima
Ako se označava kvalitet hrapavosti rupe malog prečnika onda se oznaka obrade stavlja na osu rupe.
Označavanje kvalitet hrapavosti rupe malog prečnika
Ako se na svim površinama dela zahteva ista hrapavost, onda se kukica ne stavlja na sve površine, već se daje jedna zajednička kukica u desni gornji ugao crteža.
Na sličan način se postupa i kada je većina površina istog kvalieteta površinske hrapavosti. U ovom slučaju se zbirna oznaka stavlja u desni gornji ugao crteža a iza nje između dve kose crte se upisuju ostale oznake hrapavosti koji se odnose na ostale površine. Oznake između kosih crta se ređaju prema rastućim brojevima (grubljim obradama). Naravno ove oznake se moraju ucrtati na odgovarajućim površinama na crtežu.
Označavanje zajedničkih i posebnih oznaka
Ako nedostaje prostor za ucrtavanje oznake sa dodacima, ili kad se identične ovako složene oznake ponavljaju, dotične površine se označe pojednostavljenim oznakama, a njihovo značenje se objasni na pogodnom mestu crteža.
Položaj oznaka obrade kada nedostaje prostor na crtežu
Kod površina jednakog kvaliteta koje kontinualno prelaze jedna u drugu, oznaka se stavlja na liniju tipa J povučenu uporedo sa konturom ovih površina.
Oznake površina jednakog kvaliteta koje kontinualno prelaze jedna u drugu
Označavanje kvaliteta obrade navojnih spojeva možete videti na sledećoj slici.
Označavanje kvaliteta obrade navojnih spojeva
Označavanje kvaliteta obrade površina zubaca zupčanika možete videti na sledećoj slici, a takođe i označavanje hrpavosti žljeba za klin.
Označavanje kvaliteta obrade površina zubaca zupčanika
Na sledećoj slici možete videti označavanje hrpavosti pre i posle određenog postupka.
Označavanje hrpavosti pre i posle određenog postupka