Parametri hrapavosti

Presek obrađene površine

Osnovni parametri hrapave površine su:

• Hrapavost – Skup neravnina (izbočina i udubljenja) koje obrazuju reljef,
  Stvarna površina – Površina ostvarena obradom,

• Geometrijska površina – Površina propisana crtežom ili postupkom obrade (ne uzima u obzir greške oblika i hrapavosti),

• Efektivna površina – Površina registrovan amerenjem (približna slika stvarne površine),

• Referentna dužina (l) – Referentna dužina je odabrana dužina odsečka profila (eliminisan uticaj valovitosti i drugih nepravilnosti),

• - Profil – Linija stvarnih neravnina površine,

• - Srednja linija profila – Linija izabrana na takav način da seče profil, tako da unutar granica referentne dužine, suma kvadrata odstojanja svih tačaka profila od te linije bude minimalna,

• - Srednje aritmetičko odstojanje profila (Ra) – Srednja vrednost odstojanja svih tačaka profila od srednje linije. Ako se preko profila neravnina povuče srednja linija profila (osa X slika ispod), pa se donje površine prebace gore i zatim se sve površine svedu na pravougaonik referentne dužine l, onda je visina tako dobijenog pravougaonika srednje odstojanje profila Ra. Za ljubitelje matematike i integrala:

Srednje aritmetičko odstojanje - Formula

• - Najveća visina neravnina (Rmax) – Rastojanje između najviše i najniže tačke profila na referentnoj dužini,

• - Srednja visina neravnina (Rz) – je razlika aritmetičke sredine vrednosti pet naviših i pet najnižih tačaka u okviru referentne dužine.

Definisanje srednje visine neravnina

Glavni kriterijum hrapavosti je brojčana vrednost srednjeg aritmetičkog odstojanja profila (Ra) izražena u μm. Na osnovu ovog kriterijuma hrapavost je razvrstana na 12 kvaliteta koji se nazivaju klase, i označavaju sa N1, N2,...N12.

Klase hrapavosti

Ako se zbog potpunije gradacije kvaliteta površine ukaže potreba, moguće je koristiti i dopunske kriterijume hrapavosti kao što su Srednja visina neravnina (Rz) i najveća visina neravnina (Rmax).

Ako se neka površina pravi sa tolerancijama onda i najveća visina neravnina Rmax mora da se nalazi u granicama propisanog tolerancijskog polja. Uzajamna zavisnost između klasa hrapavosti i klasa ISO tolerancija je prikazana u tabeli ispod. Iz ove tabele možemo izabrati primer da za kvalitet ISO tolerancija IT 10 i nazivnu meru od 60mm, može propisati samo klasa hrapavosti N8 ili neka finija klasa (N7, N6,...).

Korelacija između klasa hrapavosti i kvaliteta tolerancija

Korelacija između  klasa hrapavosti i načina obrade

U praksi odrediti kvalitet površinske hrapavosti se može na neki od sledećih načina:

• merenje hrapavosti pomoću instrumenata,

• pomoću vizuelnih uporednih etalona Rugotest (mikroskopom, slobodnim okom ili dodirom prsta),

• procenom slobodnim okom na bazi iskustva.

Tabele potiče iz knjige "Tehničko crtanje – Uvođenje u mašinske konstrukcije" - Prof. Dr. Lazar Dovniković (izdate 1990.)