Aksonometrija

Lepše rečeno aksonometrijski pogled je onaj pogled na kojem se neki predmet predstavlja sa tri dimenzije na jednom pogledu. Kao što vidimo aksonometrija je isto što i perspektiva samo što se kod aksonometrije ne koristi centralno već paralelno projiciranje. Najveća pogodnost aksonometrije u odnosu na prespektivu je u tome što sve međusobno paralelne ivice predmeta ostaju paralelne i na crtežu. Naziv aksonometrija je grčkog porekla i potiče od reči Akson što znači osa i Metron što znači mera.

Aksonometrijski pogled mašinskog dela

Aksonometrijski pogled dobijamo kada se trodimenzionalni predmet koji ima pravce pružanja (x, y, z) postavi u odnosu na projekcijsku ravan u takav položaj da se posle paralelnog projiciranja dobije slika predmeta na kojoj se vide sva tri pravca pružanja (x, y, z) t.j. tri dimenzije.  Ortogonalna aksonometrija se dobija kada su projicirajući zraci ortogonalni na projekcijsku ravan. Kosa aksonometrija se dobija kada su projicirajući zraci kosi na projekcijsku ravan.

Ako postavimo pravce pružanja predmeta (ortogonalni triedar t.j. trokrak x, y i z) tako da imaju različite nagibe prema projekcijskoj ravni (crtežu), pa ih zatim ortogonalno projiciramo na tu ravan, sva tri pravca na dobijenoj projekciji će biti različito skraćeni. Drugim rečima pošto projekcijska ravan nije paralelna ni sa jednom ravni ortogonalnog triedra predmeta, postoje deformacije duž sva tri pravca pružanja predmata t.j. koordinatnih osa ortogonalnog triedra predmeta. Veličine skraćenja zavise od ugla koji svaka od osa ortogonalnog triedra zaklapa sa projekcijskom ravni t.j. sa 2D crtežom. Skraćenje po jednoj osi zavisi od skraćenja po drugim dvema (dve ose čine ravan čija je normala treća osa – položajem ravni određen je položaj i njene normale).

Kod aksonometrije se uvek jedna ivica crta u vertikalnom položaju i bez skraćenja, dok ostale ivice  predmeta u zavisnosti od vrste aksonometrijske projekcije mogu imati ili nemati skraćenje.

Aksonometriju možemo podeliti na osnovu postojanja skraćenja (deformacija) duž trokraka XYZ:

• Dimetrijska projekcija (Dimetrija) – Skraćenja su jednaka duž dve ose t.j. nagib dveju osa prema ravni crteža je jednak

• Trimetrijska projekcija (Trimetrija) – Skraćenja su različita duž sve tri ose t.j. nagibi svih osa prema ravni crteža su različiti

• Izometrijska projekcija (Izometrija) – Skraćenja su jednaka duž sve tri ose t.j. nagibi svih osa prema ravi crteža su jednaki

Podela aksonometrije

Da bi se izbegla nasumičnost veličina uglova nagiba osa ortogonalnog triedra u odnosu na projekcijsku ravan, oni su propisani standardom za svaku vrstu aksonometrije.

Kružne površine se projektuju kao krug samo ako se nalaze na ravnima koje su paralelne sa projekcijskom ravni. Kružne površine koje se nalaze na ravnima koje su pod nekim uglom u odnosu na projekcijsku ravan, projektuju se na nju kao elipsa.

Kružne površine u aksonometriji

U današnje vreme aksonometrijske projekcije t.j. 3D pogledi se crtaju praktično trenutno u 3D CAD programu na osnovu 3D modela. Ranije dok se nisu koristili računari za tehničko crtanje, izrada aksonometrijskih pogleda je bio zamoran i dugotrajan proces. Postoje razne tehnike kako se crtaju aksonometrijske projekcije, kako se crtaju deformisani krugovi u elipse,...

Na sledećoj slici možete videti aksonometrijski prikaz sklopa koji ima oko stotinak delova i u današnje vreme takav 3D pogled prosečan računar napravi za manje od sekundu. Aksonometrijsku pogled sklopa od hiljadu delova prosečan računar uradi za par sekundi u zavisnosti od njegove jačine. Pre nastanka 3D CAD programa crtanje takvog jednog pogleda je trajalo danima.

Aksonometrijski pogled sklopa

Aksonometrijski način prokazivanja ima nekoliko nedostataka u odnosu na prikazivanje pomoću ortogonalnih parova:

• Slika predmeta je deformisana,

• Nije pogodan za crtanje složenih delova i sklopova. Ovo se odnosi na ručno crtanje, 3D CAD softveri u trenutku nacrtaju aksonometrijski prikazi veoma složenih delova i sklopova,

• Crtanje je skupo i dugotrajno. Ovo kao prethodna stavka ne važi za crtanje aksonometrijskih prikaza pomoću računara,

• Nepogodan je za crtanje ostalih podataka na crtežu (kote, oznake za kvalitet površina, …). Ovo (kao i prethodne dve stavke) se odnosi na ručno crtanje pošto danas 3D CAD softveri mogu direktno na 3D model ili aksonometrijski pogled stavljati kote, oznake kvaliteta površine, tolerancije mera, tolerancije oblika i položaja...

Sa druge strane velika prednost aksonometrijskog u odnosu na prikazivanje pomoću ortogonalnih parova pogleda je što je aksonometrijski crtež jasan i laiku. Ako na poslu crtate tehničke crteže i u firmi imate veliki broj majstora koji treba da koriste te crteže, uvek negde na crtežu gde ima mesta smestite i aksonometrijski pogled. Ovim postupkom ćete olakšati majstorima i smanjiti broj grešaka pošto veliki broj njih ne zna ili ih mrzi da čitaju i detaljno analiziraju crteže na kojim su samo ortogonalni pogledi delova i sklopova.